و تكان دهنده تر ؟ ! . عجب اينكه او حتى به اين نكته روشن نيز توجه نداشت كه آتش بر خاك برترى ندارد چرا كه منبع همه بركات : گياهان ، حيوانات ، معادن ، محل ذخيره آبها خلاصه سرچشمه پيدايش هر موجود زنده اى خاك است ، ولى كار آتش سوزندگى و در بسيارى از مواقع ويرانگرى است . على ع در همان خطبه قاصعه ( خطبه 192 نهج البلاغه ) از ابليس به عنوان عدو اللَّه ( دشمن خدا ) و امام المتعصبين و سلف المستكبرين ( پيشواى متعصبان لجوج ، و سر سلسله مستكبران ) نام برده و مىگويد « به همين جهت خداوند لباس عزت را از اندام او بيرون كرد ، و چادر مذلت بر سر او افكند » سپس اضافه مىكند : « آيا نمىبينيد چگونه خداوند او را به خاطر تكبرش كوچك كرد ؟ و به خاطر برترىجوئيش پست ساخت ؟ در دنيا رانده شد و عذاب دردناك در سراى ديگر براى او فراهم ساخت ( الا ترون كيف صغره اللَّه بتكبره ، و وضعه بترفعه ، فجعله فى الدنيا مدحورا و أعد له فى الآخرة سعيرا ) . ضمنا همانگونه كه اشاره كرديم ابليس نخستين پايه گذار مكتب جبر بود ، همان مكتبى كه بر خلاف و جدان هر انسانى است و يكى از دلائل مهم پيدايش آن ، تبرئه كردن انسانهاى گنه كار در برابر اعمالشان است ، در آيات فوق خوانديم ابليس براى تبرئه خويش و اثبات اينكه حق دارد در گمراهى فرزندان آدم بكوشد به همين دروغ بزرگ متوسل شد ، و گفت : خداوندا تو مرا گمراه كردى و من هم به همين خاطر فرزندان آدم را جز مخلصان گمراه خواهم كرد ! 2 - شيطان بر چه كسانى تسلط مىيابد ؟ باز هم ذكر اين نكته را ضرورى مىدانيم كه نفوذ وسوسه‌هاى شيطانى در انسان يك نفوذ ناآگاه و اجبارى نيست ، بلكه ما به ميل خويش وسوسه او را به دل